Diepvriessperma, een ijskoude start!
(met nieuwe technieken)

Artikel uit de Breeders Special van Draf&Rensport nr. 12 van 19 maart 2025
auteur: Astrid Bos, erkend paarden- en keuringsdierenarts

In het verleden waren fokkers vaak terughoudend om hengsten te gebruiken via diepvriessperma,
omdat de resultaten van de bevruchting vaak teleurstellend waren. Echter,
inmiddels is de toepassing van diepvriessperma niet meer weg te denken in de paardenfokkerij.

Boven: De zaadcellen zijn op weg naar de eicel, in de allereerste race
van het nieuwe individu. Alleen de winnaar mag naar binnen.
Zeker met diepvriessperma mag deze race/reis niet te lang duren.

Voordelen
Een belangrijk voordeel van diepvriessperma is dat het lange tijd bewaard kan worden. Dit in tegenstelling tot vers sperma, dat gemiddeld genomen slechts ongeveer 48 uur houdbaar is. Hierdoor kunnen hengsten die door ongeval of ziekte niet kunnen dekken, toch beschikbaar zijn voor de fokkerij. Hengsten, die uitgebracht worden in de sport, kunnen gemakkelijker tegelijkertijd ook ingezet worden voor de dekdienst. Zelfs hengsten die niet meer in leven zijn kunnen nog beschikbaar zijn voor de fokkerij, als de regelgeving van het betreffende stamboek dit toelaat.
Door de lange houdbaarheid van diepvriessperma is het transport van sperma onathankelijk van de cyclus van de tnerrie. Vers sperma moet vlak voor de eisprong van de merrie gevangen worden en zo snel mogelijk naar de betreffende merrie getransporteerd worden. Zeker wanneer het om internationale transporten gaat, brengt dit veel kosten met zich mee. Diepvriessperma kan op elk gewenst moment getransporteerd worden en is dan continu beschikbaar. Diepvriessperma kan dan ook over grotere afstanden getransporteerd worden. De tijdsduur van transport tussen verschillende continenten is voor vers sperma te lang. Dankzij de toepassing van diepvriessperma kunnen hengsten met het beste genetische materiaal uit heel de wereld voor de fokkerij ingezet worden.

Nadelen
Ten opzichte van vers sperma heeft diepvriessperma echter ook nadelen. Diepvriessperma heeft een kortere levensduur dan vers sperma en moet daarom dichter bij de eisprong geCnsemineerd worden, bij voorkeur binnen 6 uur voor of na de eisprong. Fen intensievere opvolging van de cyclus van de merrie is daardoor noodzakelijk, wat ook weer kosten met zich meebrengt. Eisprong stimulerende middelen kunnen behulpzaam zijn om dichter bij de eisprong te insemineren. Verder is het van belang dat het sperma op de juiste manier ontdooid en geTnsemineerd wordt. Naast het traditionele insemineren zijn nu ook modernere inseminatietechnieken beschikbaar, zoals diepe hoorn insemineren en endoscopisch insemineren.

Boven: De nieuwe technniek: Inseminatie diep in één van de hoornen,
dichtbij de eierstok, waardoor een grotere kans op bevruchting.

Diepe hoorn inseminatie
Bij diepe hoorn insemineren wordt met een langere pipet, onder rectale begeleiding het sperma zo diep mogelijk in de hoorn gebracht. Bij endoscopisch insemineren wordt met een endoscoop de binnenkant van de baarmoeder in beeld gebracht. Het sperma wordt dan op de uitmonding van de eileider in de baarmoeder, de papil, gelegd. Deze techniek wordt met name gebruikt om met zeer kleine hoeveelheden sperma merries drachtig te krijgen. Afhankelijk van factoren als de fertiliteitsstatus van de merrie (= hoe vruchtbaar is de merrie), de kwaliteit van het sperma en de hoeveelheid sperma die beschikbaar is, wordt bepaald welke inseminatietechniek het meest geschikt is.

Kwaliteitsverschillen in sperma
Er is veel variatie is in de kwaliteit van diepvriessperma en daardoor veel verschil in resultaten met diepvriessperma van verschillende hengsten. Zelfs van een bepaalde hengst is er soms sperma op de markt met een zeer wisselende kwaliteit. Het invriezen van sperma is zeer nauwkeurig werk. Elk schakeltje in het proces is van belang om de kwaliteit optimaal te maken. Er zijn hengsten waarvan het sperma minder geschikt is om in te vriezen (bijv. van Ready Cash). Van ongeveer 75% van de hengsten kan het sperma succesvol ingevroren worden. Daarnaast zijn niet alle merries geschikt om te insemineren met diepvriessperma. Oudere merries en probleem merries zijn minder geschikt en hebben aanzienlijk meer kans op dracht met goede kwaliteit vers sperma.
Hoewel de resultaten met diepvriessperma van sommige hengsten zeer goed zijn, is het drachtpercentage per cyclus van de hengstigheid met diepvriessperma gemiddeld lager. Uit onderzoeken blijkt echter dat het uiteindelijke percentage drachtigheid aan het einde van het seizoen ongeveer hetzelfde is. Er is dus ongeveer evenveel kans dat de merrie uiteindelijk een veulen krijgt. (maar soms wel wat laat) Er zijn wel eens geruchten geweest dat paarden waarvan de moeders met diepvriessperma geinsemineerd zijn, kwalitatief minder goede paarden zouden zijn. Voor zover bekend zijn daar geen statistische data van. Het feit dat er inmiddels zodanig veel producten van diepvriessperma zijn, die op het hoogste niveau presteren, maakt dit onwaarschijnlijk.

Voorbeelden
Een willekeurige greep van succesvolle dravers verwekt middels diepvriessperma: Francesco Zet* (SE) van Father Patrick Winsom SEK.23.355.000; Fame And Glory*(SE) van Tactical Landing Winsom SEK.9.985.000; Mellby Free*(SE) v Muscle Hill Winsom SEK.10.097.330; International Moni*(US) v Love You Winsom $775.463; Captain Corey*(US) v. Googoo Gaagaa Winsom $1.090.333 en Hail Mary*(SE) v. Googoo Gaagaa Winsom SEK.16.800.857

Voorbeelden in Nederland
Als we het dichter bij huis zoeken, zijn ook Derbywinnaars Orion Dragon (van International Moni), Novato (van Maharajah), Kentucky River (van Muscle Mass), Fidelity Rhythm (van Explosive Matter), Yucca Boko (van Muscles Yankee), Sholty Boko (van Spotlight Lobell), Muscle Scott (van Muscle Mass), Velten von Flevo (van Ganymede), Lorens Flevo (van SJ's Caviar) en daarnaast cracks als bijvoorbeeld Passing Renka en Heart of Steel verwekt via diepvriessperma. Zo zijn er nog honderden, zo niet duizenden voorbeelden te noemen. (bron Bas Schwarz)

Conclusie
Samenvattend kan gezegd worden dat met een juiste selectie van de merries in combinatie met goede kwaliteit diepvriessperma en een goed inseminatiemanagement, goede resultaten bereikt kunnen worden. De toepassing van diepvriessperma kan op deze manier een aanzienlijke bijdrage leveren aan de genetische vooruitgang in de paardenfokkerij.