Is Osteochondrose (OC) nog te stoppen?

Wat is Osteochondrose eigenlijk?
Osteochondrose (OC) is een storing in de rijping en verbening van het gewrichtskraakbeen. Het komt met name voor in de koot-, knie-, en spronggewrichten. Soms in de hals.
In 1996 is een groot onderzoek gestart naar OC bij warmbloedpaarden omdat bij 30% van deze paarden osteochondrose voorkwam. Dat wil zeggen bij zo’n 5000 paarden. In heel Noordwest-Europa waren dat er meer dan 36.000! Inmiddels is dat percentage bij het KWPN paard sterk gedaald, mede door de inzet van het OC-predicaat.

Bij het ontstaan van osteochondrose spelen verschillende oorzaken een rol:

• Erfelijkheid: hengsten met OC krijgen meer nakomelingen met OC dan gezonde hengsten
• Voeding: bij opgroeiende veulens vooral een teveel aan energie en een tekort aan koper (Cu). Ook het koper gehalte in het voer van de drachtige merrie.
• Beweging: een tekort òf een overmaat aan beweging kan tot OC leiden. Dagelijkse vrije beweging tijdens de opfok is het meest gunstig.
• Blessures: kunnen ook op latere leeftijd nog tot OC leiden.

Uit onderzoek is gebleken dat er tijdens het normale groeiproces omvorming plaats vindt van een deel van het gewrichtskraakbeen naar bot. Bij osteochondrose verloopt dit proces niet gelijkmatig. Op sommige plaatsen blijft de verbening achter waardoor er plaatselijke verdikkingen in de kraakbeenkap ontstaan. Deze verdikte stukken verbenen niet, maar sterven af waardoor er een afwijkende plek in het kraakbeen ontstaat.

Veel van deze onregelmatigheden verdwijnen weer door een proces dat zelfgenezing wordt genoemd. Dit zelfgenezingsproces werkt alleen bij veulens tot ongeveer een jaar. De reden hiervoor is dat bij veulens de voedingsstoffen voor het kraakbeen via bloedvaten in het been wordt aangevoerd. Bij oudere dieren zijn deze bloedvaten verdwenen en wordt het gewrichtskraakbeen uitsluitend vanuit de gewrichtsvloeistof gevoed.

Hoe ontstaat OCD = osteochondrosis disseccans?
Er kunnen ook stukjes kraakbeen (soms met onderliggend been) loslaten en in het gewricht terechtkomen. Soms kunnen deze kraakbeenstukjes alsnog verkalken. Zij zijn dan op de röntgenfoto te zien en worden “chips” of  “gewrichtsmuizen” genoemd. Deze gewrichtsmuizen veroorzaken irritatie van het gewrichtskapsel, waardoor meer gewrichtsvloeistof wordt gevormd en gewrichtsontsteking kan optreden. OCD is de meest ernstige vorm of het eindresultaat van osteochondrose.

Osteochondrose kan tijdens de opfok zonder symptomen verlopen. Andere keren is wel een overvulling van het gewricht te zien. Kreupelheid treedt meestal pas op als het jonge paard in training wordt genomen, door zwaardere belasting van de gewrichten.
Een enkele keer kan OC aan de halswervels resulteren in ataxie. Door druk op het ruggenmerg is de coördinatie tussen hersenen en de ledematen verstoord.

De behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van losse fragmenten en het wegnemen van eventuele losse kraakbeenflappen. De prognose voor het gebruik als sportpaard is bij aandoeningen aan het koot- en spronggewricht gunstig. Bij problemen aan het kniegewricht kan ongeveer driekwart van de paarden weer aan de sport deelnemen.

Boven: OCD op twee röntgenfoto's

Is osteochondrose nog te stoppen?
Ja dat is mogelijk maar vraagt inzet van iedereen. Openheid en het maken van de juiste keuzes zijn daarin belangrijk.

Omdat hengsten veel meer nakomelingen krijgen dan fokmerries is het belangrijk om als fokker te kunnen beschikken over de röntgenologische informatie van alle dekhengsten (zoals bij het Zweedse stamboek). Van Nederlandse hengsten wordt dat gepubliceerd in het OB maar is later nooit meer terug te vinden. Van Amerikaanse en Franse hengsten is het voor de meeste fokkers niet te vinden.

Een fokker zou niet moeten fokken met een merrie die osteochondrose heeft (gehad), hoe goed deze merrie verder ook is gefokt of heeft gepresteerd.

In navolging van het KWPN zou ook bij de dravers wereldwijd genetisch onderzoek gedaan kunnen/moeten worden naar het OC-gen. Alle erfelijke eigenschappen (dus ook osteochondrose) van het paard zijn op genen vastgelegd in het DNA. Het KWPN bepaalt via genetisch onderzoek op een haarmonster of een hengst meer of minder kans heeft om osteochondrose aan zijn nakomelingen door te geven. De hengsten met meer kans worden dan uitgesloten voor de fokkerij. Uiteraard kan dit onderzoek ook bij merries worden gedaan. Dat is aan de fokker zelf.

Hoe mooi zou het zijn als de röntgenologische informatie van alle in Europa verkrijgbare hengsten terug te vinden is op de website van de UET (Union Europeenne du Trot); het bestuursorgaan van de Europese drafsport. Het hoofddoel van de federaties "is de promotie van drafraces en paardenfokkerij in Europa, evenals hun integriteit en prestige in de wereld".

De stamboekcommissie zou de NDR willen verzoeken om contact te zoeken met het KWPN en dit punt op de agenda te zetten van de eerstvolgende UET vergadering. Tot die tijd kan deze informatie mogelijk al op de website van de NDR gepubliceerd worden.

De NDR-Stamboekcommissie, bestaande uit:
Ab Zaman, dierenarts Jopie van Doleweerd en paarden-specialist Cristian Spee

(einde artikel uit de Breeders Special van Draf&Rensport nr.12-2025)